«چاقی من ارثیه و هر کاری کنم لاغر بشو نیستم.» این جمله رو سالها به همه میگفتم. هر بار که رژیمم شکست میخورد، این جمله آماده بود تا همه چیز رو توضیح بده. امروز خیلیها جملهی دیگهای به کار میبرن که کار همون جملهی من رو میکنه: «مشکل از هورمون چاقیه دیگه… من که تلاشم رو کردم!»
بعضی از ما باور داریم دلیل اصلی اضافهوزنمون، به هم خوردن تعادل هورمونهاست؛ چیزی که توی حرفهای روزمره بهش میگن «هورمون چاقی» و اغلب مقصر اصلی شکستهای لاغری معرفی میشه. ولی آیا هورمون چاقی واقعاً همون دیواریه که جلوی لاغری ما رو گرفته؟ یا گاهی ازش مثل یه سپر استفاده میکنیم تا با اصل ماجرا، یعنی ذهن و باورها و عادتهامون، روبهرو نشیم؟
توی این مقاله با تجربهی خودم سراغ همین سؤال میرم: کجا باید جدی گرفتش، کجا ممکنه بهونه باشه و حتی اگه واقعاً مشکل هورمونی داری، از کجا میشه شروع کرد. اگه تازه با این مسیر آشنا شدی، از شروع مسیر لاغری با ذهن هم یه سر بزن.
در این جلسه میآموزیم:

🤔 چرا هورمون چاقی مقصر شناخته میشه؟
اگه تو هم بعد از یه رژیم ناموفق، با یه آه عمیق جلوی آینه ایستادی و گفتی «تقصیر هورمونهامه»، این مقاله برای توئه. میخوام یه بار برای همیشه تکلیفمون رو با این واژهی پرطرفدار روشن کنیم.
اضافهوزن اونقدر فشار روانی و احساسی داره که ذهن دنبال یه جواب ساده برای یه مسئلهی پیچیده میگرده. و چه جوابی بهتر از هورمونها؟ دیده نمیشن، پیچیدهان، علمی به نظر میرسن و مهمتر از همه، تقصیر ما نیستن. وقتی یه مقصر نامرئی پیدا کنیم، دیگه لازم نیست به رفتارهای خودمون نگاه کنیم.
من هم دقیقاً همین کار رو میکردم، فقط اسم مقصرم فرق داشت. جملهی «چاقی من ارثیه» رو به همه میگفتم تا بینتیجه بودن تلاشهام رو توجیه کنم. جالب اینکه ته دلم هنوز امید داشتم لاغر بشم. یعنی خودم هم کاملاً باورش نداشتم؛ فقط خیالم رو راحت میکرد.
توی این مقاله دو تا عینک میزنیم. یکی عینک واقعبینی، که قبول میکنه بدن ما پیچیدهست و بعضی مشکلهای پزشکی واقعیان. یکی هم عینک ذهن، چون هر لقمهای که میخوریم، قبل از رسیدن به دهن، توی ذهن انتخاب شده.

🧪 هورمون چاقی یعنی چی؟
هورمونها پیامرسانهای بدن هستن که بین اندامهای مختلف رفتوآمد میکنن. توی حرفهای روزمره، به بعضی از اونها لقب هورمون چاقی داده شده؛ اسمهایی مثل انسولین، لپتین، گرلین، کورتیزول و هورمون تیروئید رو احتمالاً زیاد شنیدی. توی شبکههای اجتماعی هم هر روز یه نفر یکی از اینها رو مقصر اصلی چاقی معرفی میکنه.
ولی من متخصص غدد نیستم و قرار هم نیست اینجا دربارهی کار دقیق این هورمونها حرف بزنم. چیزی که از تجربهی خودم و از نوشتههای هزاران نفر از همراهان سایت یاد گرفتم اینه که «هورمون چاقی» توی ذهن خیلیها از یه موضوع پزشکی به یه باور تبدیل شده؛ باوری که میگه «بدن من خرابه و کاری از دستم برنمیاد».
🩺 بیماری واقعی یا برچسب؟
بیایم منصف باشیم. بیماریهایی مثل کمکاری تیروئید، سندرم تخمدان پلیکیستیک یا مقاومت به انسولین واقعیان و تشخیص و درمانشون کار پزشکه، با آزمایش و معاینه. اگه به چنین مشکلی شک داری، حتماً به پزشک متخصص مراجعه کن و درمانت رو جدی بگیر. لاغری با ذهن جای درمان پزشکی رو نمیگیره.
ولی یه فرق بزرگ هست بین «من این بیماری رو دارم و دارم درمانش میکنم» و «من هورمون چاقی دارم، پس هیچ کاری فایده نداره». اولی یه واقعیته که باهاش کار میکنی. دومی یه برچسبه که پشتش میایستی. خیلیها حتی آزمایشی ندادن، ولی برچسب رو از قبل روی خودشون زدن.
یه نگاه به اطرافمون هم کافیه: آدمهای متناسبی هم هستن که با همین مشکلهای تیروئید و استرس زندگی میکنن. بدنشون با بدن ما فرقی نداره که فقط اونها شانس آورده باشن؛ فرق خیلی وقتها توی رابطهایه که با غذا و با بدنشون دارن.

🧠 ذهن کجای این ماجراست؟
حتی اگه بدن ما شرایط خاصی داشته باشه، یه چیز عوض نمیشه: تصمیم به خوردن توی ذهن گرفته میشه. هیچ هورمونی دست ما رو نمیگیره و نمیبره سمت یخچال. این ذهن ماست که میگه «الان وقتشه».
من از نوجوونی یه صدا توی ذهنم داشتم که بعد از تموم شدن هر کاری دعوتم میکرد چیزی بخورم: بعد از مشق، بعد از فوتبال، وقتی از مدرسه برمیگشتم یا بعد از خریدن نون. عاشق بازیهای کامپیوتری بودم و وقتی یه مرحلهی سخت رو رد میکردم، حس میکردم حتماً باید یه چیزی بخورم. غذا برای من جایزه بود و خیلی کم پیش میاومد که واقعاً از سر گرسنگی بخورم.
اگه اون موقع کسی بهم میگفت هورمونهات تو رو چاق کرده، با کمال میل قبول میکردم. ولی امروز میدونم اون خوردنها از یه الگوی ذهنی میومد، نه از یه دستور شیمیایی. خوردنهای شبانهام هم بیشتر هلههوله بود و بخش زیادیش، به نظرم، از خستگی میومد. آخر شب میوه یا تخمه انتخاب میکردم که کمتر احساس گناه کنم.
😔 چرخهی احساس گناه
بعد از هر پرخوری حس شکست داشتم و قول میدادم «فردا به جبران امروز هیچی نمیخورم». ولی فردا یادم میرفت و ذهن چاقم میگفت: «تو که خراب کردی، اونم بخور.» احساس گناه بعد از یه شام سنگین یا بعد از حرف یکی از فامیل توی مهمونی، همیشه من رو به خوردن بیشتر میکشوند.
ذهنی که پر از سرزنش و ترسه، دنبال سریعترین راه آروم شدن میگرده و برای خیلی از ما این راه غذاست. سالها که کار اداری دولتی با فشار و درگیریهای زیاد داشتم، خیلی سریعتر وزن اضافه کردم. اون موقع دنبال یه دلیل جسمی میگشتم؛ امروز میبینم ذهن زیر فشارم چطور هر روز من رو سمت خوراکیها میبرد.
وقتی ذهن آرومتر میشه و به جای سرزنش، با درک به خودمون نگاه میکنیم، این چرخه کمکم میشکنه. نه به این خاطر که یه معجزه اتفاق افتاده؛ به این خاطر که دیگه دلیلی برای فرار به سمت غذا نیست.

🛡️ چرا بعضیها پشت عنوان هورمون چاقی قایم میشن؟
چون قایم شدن راحتتره. گفتن «مشکل از تیروئیده، تقصیر من نیست» یه حس آسودگی میده. نه به این خاطر که آدم دروغ میگه، بلکه چون دیگه لازم نیست با بخش سخت ماجرا روبهرو بشه: تغییر عادتهایی که سالها باهاش زندگی کرده و فکرهایی که سالها توی ذهنش جا خوش کرده.
وقتی تمام مسئولیت رو گردن یه غده بندازی، دیگه لازم نیست بفهمی چرا هر شب سر یخچال میری دنبال چیزی که اصلاً گرسنهاش نیستی. این جملهها احساس قدرت نمیدن؛ آدم رو توی نقش قربانی قفل میکنن.
📋 فهرست مقصرهای من
من هم سالها یه فهرست بلند از مقصرها داشتم: غذاها، متابولیسم، ژنتیک، خانواده. خیلی از غذاها رو چاقکننده میدونستم و باز هم میخوردمشون، در حالی که دوستهای لاغرم توی همون مهمونی بدون نگرانی غذا میخوردن و وقتی سیر میشدن، دست میکشیدن. من هیچوقت مرز سیر شدن رو نمیفهمیدم؛ همیشه اشتها داشتم.
بهونههام هم آماده بود: «الان که با دوستام اومدم بیرون، نمیتونم برنامهام رو دنبال کنم.» «توی مهمونی حیفه رژیم بگیرم؛ امشب میخورم، از فردا.» رژیمهام رو همیشه از شنبه شروع میکردم. هر کدوم از اینها یه «هورمون چاقی» شخصی بود؛ یه دلیل بیرونی که من رو از مسئولیت معاف میکرد.
🔄 از «چرا من؟» تا «چه کاری ازم برمیاد؟»
ذهنی که خودش رو قربانی میبینه، انگیزهای برای تغییر نداره. ناخودآگاه میگه: «چه فایده؟ تقصیر من نیست که!» ولی ذهن مسئولیتپذیر، حتی توی شرایط سخت، دنبال راه میگرده و از خودش میپرسه: «با همین شرایطی که دارم، بهترین کاری که میتونم بکنم چیه؟»
این سؤال کوچیک، مسیر رو عوض میکنه. به جای «چرا بدن من اینطوریه؟» میپرسی «امروز چه انتخابی میتونم داشته باشم؟» و جواب این سؤال همیشه یه چیزی هست، حتی اگه کوچیک باشه.
🔍 بهونهای که پشت هر رژیم بود
برای اینکه ببینی یه برچسب چطور کار میکنه، بذار از تجربهی خودم بگم. رژیم گرفتن رو از حدود ۸۵ کیلو شروع کردم. هر رژیم پنج تا ده کیلو کمم میکرد و بعد وزنم بیشتر از قبل برمیگشت، تا جایی که حدود ۳۳ سالگی به ۱۳۵ کیلو رسیدم. هر بار که وزن برمیگشت، جملهی «ارثیه» محکمتر میشد؛ انگار هر شکست یه سند تازه بود برای اینکه بدن من با بقیه فرق داره.
ولی یه تجربه کمکم این سند رو زیر سؤال برد. وقتی به همسرم پیشنهاد ازدواج دادم، خانوادهاش که همه لاغر بودن، شرط گذاشتن که کمی وزن کم کنم. با یه رژیم سخت و ورزشی که یه دوست لاغرم پیشنهاد داده بود، وزن کم کردم. همون بدنی که به قول خودم «ارثی چاق» بود، وقتی یه انگیزهی قوی بیرونی داشت، وزن کم کرد. دو سه هفته بعد از اینکه موافقت کردن، وزنم برگشت؛ ولی دیگه خانوادهی همسرم راهی برای مخالفت کردن نداشتن😄.
اون موقع نفهمیدم، ولی بعدها برام روشن شد: لاغر شدن هیچوقت برام سخت نبود؛ لاغر موندن سخت بود. و لاغر موندن کار ذهن بود، نه کار ژن یا هورمون. ذهنم فقط منتظر بود رژیم تموم بشه تا به عادتهای قدیمی برگرده.
تصمیمهای من برای لاغری همیشه از بیرون میومد: یه حرف خجالتآور، یه مهمونی که نزدیک بود، یه لباسی که تنم نمیرفت. حتی عدد بالاتر ترازو ناراحتم میکرد، ولی تصمیمی نمیساخت. تصمیمی که از بیرون بیاد، با رفتن فشار بیرونی تموم میشه، و بعدش دوباره یه بهونه لازمه که توضیح بده چرا وزن برگشت.
🪞 ترس از برگشتن وزن
یه نکتهی دیگه هم هست که کمتر بهش توجه میکنیم. وقتی با رژیم چند کیلو کم میکردم، یه حس دروغین بهم دست میداد که انگار کاملاً لاغر شدم و همزمان یه ترس دائمی که نکنه برگرده. مادرم خیاط بود؛ وقتی لباسهام بعد از رژیم گشاد میشد و ازش میخواستم تنگشون کنه، میگفت: «صبر کن ببینیم میمونی یا نه.»
اون موقع از این حرف دلخور میشدم، ولی واقعیت این بود که خودم هم توی ذهنم باور نداشتم که این تغییر میمونه. و ذهنی که از قبل منتظر شکسته، وقتی شکست اتفاق میافته، فوراً دنبال یه دلیل بیرونی میگرده: ژنتیک، متابولیسم، یا همون هورمون چاقی. اینطوری چرخه کامل میشه و دفعهی بعد هم با همون ترس شروع میکنیم.
🗝️ مسئولیتپذیری؛ نقطهی شروع من
اولین قدم من در مسیر لاغری با ذهن این بود که بپذیرم صددرصد مسئول چاقی، اشتها و پرخوری خودم هستم. از اون روز غذاها، متابولیسم و ژنتیک از فهرست مقصرهای من خط خوردن. این پذیرش اول ترسناک بود، ولی بعد عجیب آزادکننده شد؛ چون اگه من مسئولم، پس تغییر هم دست خودمه.
تغییر اول در ذهنم شروع شد و بعد به رفتار و عادتهام رسید. با همین روش، بدون رژیم و باشگاه و قرص، حدود ۳۰ کیلو کم کردم و از اون موقع متناسب موندم. اونقدر که بعضیها میپرسیدن عمل معده کردم یا نه. و من تنها کسی نیستم که این تغییر رو تجربه کرده؛ نتیجههای همراهان لاغری با ذهن رو هم میتونی ببینی.
مسئولیتپذیری به معنی سرزنش خود نیست. اوایل مسیر، ذهنم مسخرهام میکرد و میگفت «تو لاغر بشو نیستی». جوابش رو اینطوری میدادم: «درسته، ولی دارم لاغر شدن رو یاد میگیرم و وقتی به اندازهی کافی یاد بگیرم، روی جسمم هم اثر میذاره.» مسئولیت یعنی همین: قبول کنم که یاد گرفتن دست منه.
✅ پس بالاخره چی کار کنیم؟
چه مشکل هورمونی داشته باشی و چه نه، این قدمها برای شروع کمکت میکنن:
قدم اول: بدنت رو درک کن، نه سرزنش
دست از جنگیدن با بدنت بردار. حتی اگه واقعاً کمکاری تیروئید، تخمدان پلیکیستیک یا مقاومت به انسولین داری، تو قربانی بدنت نیستی. بدنت رو مثل یه همتیمی ببین، نه دشمن. تا وقتی باهاش بجنگی، هر لغزش یه شکست به نظر میرسه؛ ولی وقتی درکش کنی، هر قدم یه همکاریه.
قدم دوم: درمان پزشکی رو جدی بگیر
اگه برای بررسی تیروئید یا مشکل هورمونی دیگهای لازمه پیش پزشک بری، حتماً برو و درمانت رو با دقت دنبال کن. ولی کنارش حواست باشه ذهنت چی میگه. اگه ذهنت درمان رو بهونهای کنه برای «پس دیگه لازم نیست کاری بکنم»، داروها هم تنها نمیتونن همهی مسیر رو برات برن. درمان جسم و کار روی ذهن کنار هم معنا پیدا میکنن.
قدم سوم: تمرکزت رو از ترازو بیار روی عادتها
عدد ترازو فقط ظاهر ماجرا رو نشون میده. به جاش هر شب از خودت بپرس: «امروز چه رفتاری داشتم که از ذهن تازهام میومد؟» شاید وسط یه روز سخت سراغ خوراکی نرفتی، شاید به سیر شدنت توجه کردی یا شاید با آرامش غذا خوردی. من هنوز هم صبحها چای با شکلات یا بیسکویت میخورم؛ همیشه بهترین انتخاب رو ندارم، ولی انتخابهام از قبل بهتر شده. تغییرهای کوچیک ذهنی مثل بذرن که بعدها عادتهای تازه ازشون درمیاد.
قدم چهارم: از «باید» به «دوست دارم»
سال ۱۳۹۳ با قانون جذب آشنا شدم و یاد گرفتم کلمهی «باید» رو که برای من معنای جنگیدن داشت، با «دوست دارم … رو تجربه کنم» عوض کنم. «باید لاغر بشم» بوی ترس و اجبار میده؛ ترس از قضاوت، ترس از نگاه دیگران. ولی «دوست دارم سبکی رو تجربه کنم» از خواستن میاد. تصمیمهایی که از ترس ساخته میشن، با رفتن ترس از بین میرن؛ تصمیمهایی که از خواستن ساخته میشن، میمونن.
قدم پنجم: لغزش رو بخشی از یادگیری ببین
من هنوز هم بارها توی مسیر لغزش دارم. ولی امروز وقتی زیادهروی میکنم، به خودم عصبانی نمیشم و قول جبرانی نمیدم. قبول میکنم که انتخاب خودم بوده و روی بهتر کردن واکنشهام کار میکنم. لغزش دلیلی برای بهتر کردن تمرینه، نه رها کردن. با این نگاه، دیگه به هیچ «هورمون چاقی» برای توجیه نیاز نداری.
🎯 جمعبندی: قدرت تو بیشتر از یه برچسبه
هورمونها بخشی از بدن ما هستن و بیماریهای هورمونی واقعیان و باید زیر نظر پزشک درمان بشن. ولی «هورمون چاقی» وقتی به یه برچسب تبدیل بشه، میتونه سالها ما رو پشت خودش نگه داره؛ همونطور که جملهی «چاقی من ارثیه» سالها من رو نگه داشت.
تو خراب نیستی و ناقص هم نیستی. شاید مسیرت کمی متفاوت باشه، ولی شروعش از ذهنه: از جایی که تصمیم میگیری خودت رو سرزنش نکنی، قربانی هیچ برچسبی نشی و مسئولیت انتخابهات رو بپذیری. اگه میخوای باورهای قدیمی چاقی رو از ذهنت پاک کنی، دورهی پاکسازی چاقی ذهن دقیقاً برای همین ساخته شده.
✍️ تمرین: مقصرهات رو بنویس
همونقدر که دست به غذا بودن ما رو چاق میکنه، دست به قلم بودن ما رو لاغر میکنه. یه برگه بردار و اینها رو بنویس:
- همهی چیزهایی رو که تا امروز مقصر اضافهوزنت دونستی بنویس؛ از هورمون و ژنتیک تا خانواده و شغل.
- جلوی هر کدوم بنویس چند بار این جمله رو به دیگران یا به خودت گفتی.
- کنار هر مقصر بنویس: «با وجود این، امروز چه کاری از دستم برمیاد؟»
- اگه به مشکل پزشکی شک داری، بنویس کی برای بررسی پیش پزشک میری.
- یه «باید» دربارهی لاغری پیدا کن و به «دوست دارم … رو تجربه کنم» تبدیلش کن.
📝 برام بنویس
تا حالا شده هورمون چاقی یا یه دلیل دیگه رو مقصر اصلی بدونی؟ جملهای که تو برای توجیه خودت میگفتی چی بود؟ توی قسمت نظرات برام بنویس.
اگه با وجود یه مشکل پزشکی قدمهایی برای لاغری برداشتی، تجربهات رو هم بنویس. شاید به یه نفر دیگه کمک کنه.
منتظر کامنتهای شما هستیم! 💬👇
همراه همشگی شما: رضا عطارروشن
هورمون چاقی واقعاً وجود داره؟
بیماریهای هورمونی مثل کمکاری تیروئید یا تخمدان پلیکیستیک واقعیان و تشخیص و درمانشون کار پزشکه. ولی «هورمون چاقی» در حرفهای روزمره خیلی وقتها به یه برچسب تبدیل شده که آدم رو از مسئولیت انتخابهاش دور میکنه.
اگه مشکل تیروئید دارم، لاغری با ذهن به دردم میخوره؟
درمان پزشکیات رو زیر نظر پزشک ادامه بده. لاغری با ذهن جای درمان رو نمیگیره، ولی روی الگوهای خوردن، احساس گناه و بهونهها کار میکنه که در هر شرایطی بخشی از مسیرن.
چطور بفهمم هورمون بهونهی منه یا نه؟
از خودت بپرس آزمایش و تشخیص پزشک داری یا فقط حدس میزنی؟ و اینکه آیا این جمله باعث میشه کاری نکنی؟ اگه جملهای تو رو از انتخاب کردن دور میکنه، احتمالاً نقش بهونه رو داره.
اولین قدم برای رها شدن از نقش قربانی چیه؟
پذیرفتن مسئولیت انتخابهات، بدون سرزنش خود. به جای «چرا من؟» بپرس «امروز چه کاری ازم برمیاد؟»
امتیاز 4.03 از 32 رای
با دیگران به اشتراک بگذارید تا امتیاز بگیرید!

نشان های دریافت شده
بسم الله الرحمن الرحیم
سلام و عرض ادب
دیشب ۲۸اردیبهشت استاد داخل کانال دورهمی گفتن که فردا یعنی امروز میخان جلسه پرسش و پاسخ درمورد لاغری بزارن ، منم به سوالام فکر کردم . و امید به اینکه فردا جوابشون رو از ایشون میگیرم .
من عادت دارم هرروز صبح بعد صبحانه میام سایت و یه گام از دوره های لاغری رو میبینم. امروز که این مقاله رو دیدم یه نیروی عجیبی نمیذاشت برم سراغ صدگام و بهم میگفت اینو بخون
منم به اون نیرو چشم گفتم و اومدم این صفحه و کلمه به کلمش انگار برا من نوشته شده ،
نمیدونین چه حسی دارم ، چجوری بگمش ، فقط میتونم بگم ای کاش استاد الان میتونستم حضوری ببینمتون و تمام قد برای عرض احترام جلوتون بایستم و بگم جناب روشن خیلی ازتون متشکرم شما برادر عزیز من هستین . شما بهترین معلم زندگیم هستین ، شما دارین برای من پدر و مادر میشین چون دارم تربیت درست میشم دز محضر شما.
بااین متن یه حس عجیب گرفتم ، هیچ جمله ای درحد لیاقت تشکز از شما بابت این مقاله که رایگان در اختیار من و امثال من گذاشتین نیست. فقط میتونم بگم خداشمارو برا ماها حفظ کنه .
من با استرس های طولانی، با ترس های مداوم. با جنگ و اشوب های که در خانوادم بود . با ترس هایی که هرشب از متلاشی شدن خانوادم داشتم سرروی بالشت میذاشتم ، خودمم که ازدواج کردم بازم همچنان ترس خانوادم . و رفتارهای اشتباه خودم و بازم درگیری میان خودم وهمسرم یه جورایی منم شعبه دیگه از خونه پدریم ساختم و بازم ترس و استرس و دلهره و گریه و زاری و نتیجش شد چاقی و بدبختی من بهم ریختن هورمون هام گرسنگی و عذاب ،
اگه امروز دارم اینجا مینویسم به دو دلیاه اولینش تشکر از استاد به خاطر این مقاله درجه یک و پر از اگاهی، دوم به خاطر تو دوست عزیز که داری کلام منو میخونی ، بهت بگم هیچ چیز توی این دنیا از خودت مهم تر نیس ، نترس ، ترس منشا تمام بدبختی ها و بیماری هاست ، استرس ویرانگره ، اعصاب خودت و اطرافیانتو داغون نکن. همش نشخوار منفی فکری نکن که ته این راه رو من رفتم و ته این راه هیچ چیز جز نابودی خودت نیس، پس لطفا قاتل خودت نباش، یاعلی خدانگهدار