نوجوون بودم که یه دستگاه درازنشست رو امتحان کردم؛ از همون‌هایی که تبلیغش بین برنامه‌های تلویزیون پخش می‌شد و قول می‌داد شکمت رو صاف کنه. نتیجه؟ نه‌تنها شکمم کوچیک نشد، بلکه یه کمردرد هم به یادگار برام موند. اون روز نمی‌دونستم، ولی این اولین تجربه‌ی من از عوارض روش‌های اشتباه کاهش وزن بود.
اگه فکر می‌کنی چاق بودن سخته، باید بدونی چاق شدنِ همراه با تلاش‌های اشتباه برای لاغری، سخت‌تره. به گذشته‌ات نگاه کن: چند بار رژیم گرفتی؟ چند بار با برنامه‌های سنگین ورزشی کلنجار رفتی؟ چند تا قرص یا دمنوش امتحان کردی؟ نتیجه چی شد؟ لاغر شدی، یا وزنت برگشت و کلی دردسر دیگه هم بهش اضافه شد؟
من نزدیک ۳۵ سال چاق بودم و بارها رژیم گرفتم. توی این مقاله از تجربه‌ی خودم و پژوهش‌هایی که خوندم تعریف می‌کنم این روش‌ها چه آسیب‌هایی به جسم و ذهن می‌زنن و چرا ریشه‌ی ماجرا جای دیگه‌ست. اگه تازه با این مسیر آشنا شدی، از شروع مسیر لاغری با ذهن هم یه سر بزن. فقط یادت باشه این مقاله جای مشورت با پزشک نیست؛ اگه الان با عارضه‌ای درگیری، حتماً با پزشکت صحبت کن.
در این جلسه می‌آموزیم:
⚠️ چرا روش‌های اشتباه گاهی از خود چاقی آسیب‌زننده‌ترن؟
تا حالا شده با تمام وجود بخوای لاغر بشی، ولی آخرش حس کنی حالت بدتر شده؟ نه‌تنها وزن کم نکردی، بلکه کلی دردسر جدید هم به زندگیت اضافه شده. این تجربه برای خیلی از کسایی که دنبال لاغری بودن آشناست.
خیلی‌ها با نیت خوب ولی از راه اشتباه، گرسنگی کشیدن، حذف وعده‌ها، دویدن بی‌وقفه یا خوردن قرص‌های مشکوک رو امتحان می‌کنن، به این امید که یه میان‌بر به لاغری پیدا کردن. ولی آخر این راه به جای تناسب، معمولاً یه بدن خسته و یه ذهن ناامیده.
وقتی جسم و ذهن با هم آسیب ببینن، هر چقدر هم سایز کم کرده باشیم، باز احساس رضایت نداریم. چون ذهن هنوز در حالت اضطرار و ترسه. من بعد از هر رژیم که چند کیلو کم میکردم، یه حس دروغین بهم دست می‌داد که انگار کاملاً لاغر شدم، و همزمان یه ترس دائمی که نکنه برگرده. و همیشه برمی‌گشت.
برای همین قبل از اینکه دنبال راه‌های سریع ولی پرخطر بریم، بهتره یه قدم عقب‌تر بذاریم و اول بفهمیم چرا می‌خوایم لاغر بشیم. لاغری‌ای که با ذهن و آگاهی همراه نباشه، فقط یه بازی تکراریه که هر بار یه جای دیگه از جسم و روان رو خسته‌تر می‌کنه.
🥗 آسیب‌های رژیم‌های سخت و غیراصولی
وقتی حرف از لاغری میشه، خیلی‌ها مستقیم می‌رن سراغ رژیم‌هایی که با وعده‌هایی مثل «پنج کیلو در یه هفته» آدم رو جذب می‌کنن. من هم بارها همین کار رو کردم. اولین رژیمم رو حدود ۸۵ کیلو شروع کردم و هر بار پنج تا ده کیلو کم میکردم، ولی بعد بیشتر از قبل برمی‌گشت؛ تا جایی که حدود ۳۳ سالگی به ۱۳۵ کیلو رسیدم.
خیلی از این رژیم‌ها بر اساس حذف یه دسته از غذاها یا خوردن خیلی کم طراحی شدن. کسایی که این رژیم‌ها رو تجربه کردن، از چیزهایی مثل ریزش مو، بی‌حالی، به هم ریختن گوارش، زودرنجی و بی‌حوصلگی گله دارن. من خودم اون سال‌ها از صبح تا شب به غذا فکر میکردم؛ حتی صبحونه‌ی فردا رو از شب قبل برنامه‌ریزی میکردم.
بر اساس مطالعه‌ای در مجله‌ی انجمن پزشکی آمریکا (JAMA)، رژیم‌های خیلی کم‌کالری می‌تونن عوارض جدی جسمی داشته باشن و نباید بدون نظر پزشک انجام بشن.
ولی برای من بزرگ‌ترین آسیب رژیم‌ها روی ذهنم بود. هر رژیم یه پیام رو توی ذهنم محکم‌تر می‌کرد: «بدن تو مشکل داره و باید با زور درستش کنی.» و هر بار که رژیم تموم می‌شد، با ولع بیشتری سراغ غذا می‌رفتم. یادمه یه بار وسط یه رژیم سخت، یکی از فامیل یه جعبه شیرینی آورد. همون لحظه که دیدمش حس کردم الان می‌خورم و رژیم رو کنار می‌ذارم؛ و دقیقاً همین کار رو کردم.
اگه یکی از این عوارض رو تجربه کردی، این یه هشداره که مسیرت رو دوباره نگاه کنی. لاغری به هر قیمتی، شاید یه مدت ظاهر رو تغییر بده، ولی سلامت و آرامش رو ازت میگیره.
🏋️ ورزش‌های سنگین؛ لاغری یا آسیب؟
ورزش عالیه؛ ولی نه هر ورزشی و نه با هر نیتی. خیلی‌ها وقتی تصمیم به لاغری می‌گیرن، یکهو می‌رن سراغ سنگین‌ترین برنامه‌ها، انگار اگه تا مرز از پا افتادن عرق نریزن لاغر نمی‌شن. این طرز فکر یکی از آسیب‌زننده‌ترین روش‌های اشتباهه.
وقتی بدن بدون آمادگی وارد برنامه‌ی سنگین میشه، دردهای عضلانی، آسیب به زانو و کمر و مچ، و حتی آسیب به ستون فقرات می‌تونه پیش بیاد. در مقاله‌ای در مجله‌ی فیزیوتراپی ورزشی هم تأکید شده که تمرین‌های پرفشار بدون آمادگی و بدون برنامه‌ی تخصصی، خطر آسیب‌های جدی رو بالا می‌بره.
من خودم توی مدرسه نمی‌تونستم توی بسکتبال بپرم و بعد از پنج دقیقه نفسم می‌گرفت. بعدها هم هر بار تصمیم میگرفتم باشگاه برم، شروعش رو طوری تنظیم میکردم که به تعطیلات نخوره؛ انگار از قبل می‌دونستم دووم نمیارم. و دووم هم نمی‌آوردم.
یه بار قبل از خواستگاری، چون خانواده‌ی همسرم شرط گذاشته بودن یه کم وزن کم کنم، به پیشنهاد یه دوست متناسب یه رژیم و ورزش سخت رو شروع کردم و خوب هم کم کردم. ولی از روز اول منتظر تموم شدنش بودم و دو سه هفته بعد از موافقتشون، دوباره به حالت قبل برگشتم. ولی دیگه خانواده‌ی همسرم راهی برای مخالفت کردن نداشتن😄
اگه هدف لاغریه، بدن نباید قربانی بشه. ورزشی که از روی ترس و اجبار باشه، دوام نداره؛ ولی حرکتی که از لذت بیاد، مثل قدم زدن توی پارک یا بازی با دوست‌ها، خیلی راحت‌تر جزئی از زندگی میشه.
💊 قرص‌های چربی‌سوز؛ بازی با سلامتی
داروها و قرص‌های لاغری یکی از محبوب‌ترین و در عین حال پرخطرترین روش‌ها هستن. چرا محبوبن؟ چون به ظاهر ساده‌ان: بخور، هیچ کاری نکن و وزن کم کن! ولی پشت این وعده، کلی دردسر هست.
من خودم سال‌ها قرص چربی‌سوز خوردم و دمنوش‌های بدمزه امتحان کردم، حتی با دل‌درد و حالت تهوع کنار اومدم به امید یه نتیجه. ولی تنها نتیجه‌اش این بود که گوارشم به هم ریخت و چربی‌ها همچنان سر جاشون بودن.
کسایی که این قرص‌ها رو مصرف کردن، معمولاً از تپش قلب، بی‌قراری، بی‌خوابی و مشکلات گوارشی گله دارن. مطالعه‌ای در مجله‌ی چاقی و سندرم متابولیک هم نشون داده مصرف خودسرانه‌ی داروهای لاغری می‌تونه به مشکلات جدی منجر بشه. برای همین هیچ دارویی رو بدون تجویز پزشک مصرف نکن.
از نگاه ذهنی هم یه آسیب پنهان دارن: ذهن یاد میگیره که کنترل وزن دست یه قرصه، نه دست خودش. وقتی قرص قطع بشه، ذهن هیچ برنامه‌ی تازه‌ای نداره و همه‌چیز سریع به حالت قبل برمی‌گرده.
🏥 جراحی‌های لاغری؛ میان‌بری که هزینه داره
در نگاه اول، جراحی‌هایی مثل بای‌پس معده، اسلیو یا حلقه‌گذاری شبیه یه میان‌بر جذاب به نظر میان. ولی این روش‌ها از سنگین‌ترین و پرهزینه‌ترین راه‌ها هستن؛ هم از نظر مالی و هم از نظر سلامتی.
کسایی که این جراحی‌ها رو انجام دادن، ممکنه با تهوع، مشکلات گوارشی، کمبود ویتامین‌ها و ضعف و خستگی روبه‌رو بشن. بر اساس مقاله‌ای در مجله‌ی جراحی چاقی، بخش قابل‌توجهی از کسایی که بای‌پس معده انجام دادن، در سال‌های بعد با کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی و گاهی مشکلات روحی روبه‌رو شدن.
البته تصمیم درباره‌ی جراحی یه تصمیم پزشکیه و باید با پزشک گرفته بشه. حرف من اینه که جراحی به ذهن دست نمی‌زنه. اگه باورها و عادت‌های ذهنی همون قبلی‌ها بمونن، ذهن راه‌های دیگه‌ای برای برگردوندن شرایط آشنا پیدا می‌کنه.
جالبه بدونی وقتی من با لاغری با ذهن حدود ۳۰ کیلو کم کردم، بعضی از اطرافیانم ازم پرسیدن عمل معده انجام دادم یا نه. انگار براشون باورکردنی نبود که بدون تیغ جراحی، رژیم یا قرص هم میشه این تغییر رو تجربه کرد.
😔 آسیب‌های روحی؛ عوارضی که کمتر دیده می‌شن
آسیب‌های روحی روش‌های اشتباه معمولاً نادیده گرفته می‌شن، ولی اثرشون از همه ماندگارتره. من همه‌شون رو تجربه کردم:
- ناامیدی بعد از هر شکست: بعد از هر رژیمی که خراب می‌شد، بزرگ‌ترین حسرتم این بود که «ای کاش نخورده بودم» یا «ای کاش اون مهمونی نرفته بودم». و بعد کل برنامه رو کنار می‌ذاشتم.
- از دست رفتن اعتمادبه‌نفس: هر شکست یه دلیل تازه بود برای اینکه به خودم بگم «تو لاغر بشو نیستی».
- همه یا هیچ: با یه وعده پرخوری کل برنامه رو کنار می‌ذاشتم؛ برای من یا همه‌چیز بود یا هیچ‌چیز.
- چرخه‌ی عذاب وجدان و پرخوری: بعد از هر پرخوری قول میدادم «فردا به جبران امروز هیچی نمی‌خورم»، ولی فردا یادم می‌رفت و یه صدا می‌گفت: «تو که خراب کردی، اونم بخور.»
این‌ها نشون می‌دن که برای لاغری، حال ذهن از هر چیزی مهم‌تره. اگه حس می‌کنی ناامیدی یا حال بدت مدت‌هاست ادامه داره، کمک گرفتن از یه متخصص رو جدی بگیر.
🤔 چرا سراغ روش‌های اشتباه می‌ریم؟
اگه این روش‌ها اینقدر دردسر دارن، چرا باز هم سراغشون می‌ریم؟ وقتی به گذشته‌ی خودم نگاه می‌کنم، چند تا دلیل تکراری پیدا می‌کنم.
اول اینکه تصمیم‌های من برای لاغر شدن همیشه از بیرون میومد؛ یه متلک، یه نصیحت ناخواسته توی مهمونی، یا یه لباس که دیگه اندازه‌ام نبود. وقتی تصمیم از یه حس بد و ناگهانی بیاد، آدم دنبال سریع‌ترین راه می‌گرده، نه درست‌ترین راه. و سریع‌ترین راه‌ها معمولاً همون‌هایی هستن که بیشترین آسیب رو دارن.
دوم اینکه از تکرار شکست‌ها خسته بودم و هر وعده‌ی تازه‌ای رو با امید باور میکردم. یه بار یه کفش پیاده‌روی خریدم که تبلیغش می‌گفت کفی قوس‌دارش باعث لاغری میشه. امروز که بهش فکر می‌کنم خنده‌ام میگیره، ولی اون روز واقعاً بهش امید داشتم. صنعت لاغری دقیقاً از همین خستگی استفاده می‌کنه.
سوم اینکه همیشه شروع رو عقب می‌انداختم و برای همین هر بار با یه شروع سخت و ناگهانی جبرانش میکردم. رژیم‌هام همیشه از شنبه شروع می‌شد. توی مهمونی‌ها به خودم میگفتم «حیفه امشب رژیم بگیرم، امشب می‌خورم، از فردا». یا وقتی با دوستام بیرون بودم میگفتم «الان که نمی‌تونم برنامه‌ام رو دنبال کنم». هر بار هم که بالاخره شروع میکردم، می‌خواستم همه‌ی عقب‌افتادگی‌ها رو یکجا جبران کنم؛ با سخت‌ترین رژیم و سنگین‌ترین ورزش.
همه‌ی این دلیل‌ها یه ریشه‌ی مشترک دارن: من از روی ترس، خجالت و عجله تصمیم میگرفتم، نه از روی آگاهی. و تصمیمی که از ترس بیاد، معمولاً به روشی می‌رسه که آسیبش از سودش بیشتره.
🧠 ریشه کجاست؟ ذهنی که چاقی رو یاد گرفته
یکی از پنهان‌ترین عوارض روش‌های اشتباه کاهش وزن اینه که ذهن رو به شکست عادت می‌دن. هر بار که با زور رژیم یا ورزش سنگین چند کیلو کم می‌کنیم و بعد برمی‌گردیم، ذهن یاد میگیره که «لاغری موقتیه و چاقی همیشگی».
ذهن ما به‌طور خودکار به سمت رفتارهایی می‌ره که بهشون عادت کرده. وقتی ذهن به چاقی عادت کرده باشه، تصمیم‌ها رو در همون جهت میگیره. من از نوجوونی بعد از تموم کردن هر کاری، از مشق گرفتن تا برگشتن از مدرسه، یه صدا توی ذهنم می‌شنیدم که می‌گفت برو یه چیزی بخور. هیچ رژیمی این صدا رو ساکت نکرد؛ فقط مدتی نادیده‌اش گرفتم.
تا وقتی این الگوهای ذهنی تغییر نکنن، هیچ رژیم یا ورزشی نمی‌تونه تغییر ماندگار ایجاد کنه. برای همین برای تغییر واقعی باید اول همین الگوها رو بشناسیم و کم‌کم عوضشون کنیم.
✅ راه‌حل: آموزش ذهن برای لاغری
لاغری با ذهن یعنی بازنویسی دستورهای ذهنی که روی خوردن، حرکت و احساس ما نسبت به خودمون اثر می‌ذارن. همون‌طور که راه رفتن یا رانندگی رو یاد گرفتیم، می‌تونیم متناسب بودن رو هم یاد بگیریم.
اولین قدم من این بود که بپذیرم صددرصد مسئول چاقی، اشتها و پرخوری خودم هستم. از اون روز غذاها، متابولیسم و ژنتیک از فهرست مقصرهای من خط خوردن. بعد کم‌کم «باید لاغر بشم» رو با «دوست دارم لاغری رو تجربه کنم» عوض کردم. وقتی ذهنم مسخره‌ام می‌کرد و می‌گفت «تو لاغر بشو نیستی»، جواب میدادم: «درسته، ولی دارم لاغر شدن رو یاد می‌گیرم و وقتی به اندازه‌ی کافی یاد بگیرم، روی جسمم هم اثر می‌ذاره.»
این مسیر نه گرسنگی کشیدن داره، نه تیغ جراحی و نه قرص. هنوز هم گاهی لغزش دارم، ولی دیگه لغزش برام دلیل رها کردن نیست. اگه دوست داری این مسیر رو منظم و قدم‌به‌قدم بری، دوره‌ی ورود به سرزمین لاغرها برای همین ساخته شده.
✍️ تمرین: کارنامه‌ی روش‌هات رو بنویس
همون‌قدر که دست به غذا بودن ما رو چاق می‌کنه، دست به قلم بودن ما رو لاغر می‌کنه. یه برگه بردار و این‌ها رو بنویس:
- همه‌ی روش‌هایی که برای لاغری امتحان کردی رو فهرست کن؛ رژیم، ورزش، قرص، دمنوش، دستگاه یا هر چیز دیگه.
- جلوی هر کدوم بنویس چه آسیبی برات داشت؛ چه جسمی، مثل دل‌درد یا کمردرد، چه روحی، مثل ناامیدی یا عذاب وجدان.
- بنویس هر کدوم چقدر نتیجه داد و اون نتیجه چقدر موند.
- آخر سر بنویس از این کارنامه چه الگوی تکراری‌ای توی تصمیم‌هات می‌بینی.
همین که الگوی تکراری رو کشف کنی، قدم اول رو برداشتی. دفعه‌ی بعد که یه تبلیغ وسوسه‌کننده دیدی، این برگه رو یه بار دیگه بخون.
📝 برام بنویس
تو هم مثل من یه روش لاغری رو امتحان کردی که به جای لاغری، یه دردسر تازه برات درست کرد؟ تجربه‌ات از عوارض روش‌های اشتباه کاهش وزن چی بوده؟ توی قسمت نظرات برام بنویس.
اگه تمرین رو انجام دادی، الگوی تکراری‌ای که توی کارنامه‌ات پیدا کردی رو هم بنویس. شاید به یه نفر دیگه کمک کنه قبل از روش بعدی یه کم بیشتر فکر کنه.
منتظر کامنت‌های شما هستیم! 💬👇
همراه همشگی شما: رضا عطارروشن
مهم‌ترین عوارض روش‌های اشتباه کاهش وزن چیه؟
آسیب‌های جسمی مثل مشکلات گوارشی، آسیب‌های ورزشی و عوارض قرص‌ها، و آسیب‌های روحی مثل ناامیدی، از دست رفتن اعتمادبه‌نفس و چرخه‌ی عذاب وجدان و پرخوری.
چرا بعد از رژیم‌های سخت وزنم برمی‌گرده؟
چون رژیم فقط رفتار رو برای مدتی تغییر می‌ده و به باورها و عادت‌های ذهنی کاری نداره. وقتی رژیم تموم بشه، ذهن همون الگوهای قبلی رو ادامه می‌ده.
قرص‌های چربی‌سوز خطرناکن؟
مصرف خودسرانه‌ی داروهای لاغری می‌تونه عوارض جدی داشته باشه. هیچ دارویی رو بدون تجویز پزشک مصرف نکن.
روش ذهنی چه فرقی با این روش‌ها داره؟
روش ذهنی به جای زور آوردن به بدن، باورها و عادت‌هایی رو تغییر می‌ده که رفتار غذایی ما رو می‌سازن. برای همین گرسنگی، دارو یا جراحی نداره و تغییرش ماندگارتره.
امتیاز 4.50 از 28 رای
با دیگران به اشتراک بگذارید تا امتیاز بگیرید!
نشان های دریافت شده
به نام خدای هستی بخش
چقدر استاد این حرفهای شما برای من آشنا بود چقدر من با استفاده از روش های نامناسب لاغری به جسم خودم ضرر رسوندم من با انجام ورزش های سنگین و سرخود توی خونه باعث شدم که آرتروز گردن و کمردرد بگیرم من بخاطر خوردن آبلیمو و آب به صورت ناشتا و خوردن سرکه سیب بعد از خوردن وعده غذایی باعث معده درد و سوزش معده خودم شدم چقدر با شکم خالی چای سبز می‌خوردم و بعد از خوردن اون سرگیجه میگرفتم و فشارم میوفتاد چقدر با انجام کیلومترها پیاده رویی باعث پا درد خودم میشدم که شب ها نمی‌تونستم از درد پا راحت بخوابم وقتی به یاد روزها و زجرهایی که به خودم میدادم میوفتم بغضم میگیره و دلم برای خودم میسوزه که چقدر برای رسیدن به هدفم مصمم بودم و از هیچ سختی و رنجی کم نمیزاشتم ولی بازبه خودم انگ بی اراده بودن و بی عرضه بودن میزدم اینقدر ذهن من از اطلاعات اشتباه پر شده بود که انگار چشمام نمی‌دید این همه تلاش و زجر رو نمی‌دید و همیشه میگفتم که من کافی نیستم هیچ وقت به هیچ روشی حتی به اون روش های من درآوردی که هیچ پایه و اساسی نداشت شک نکردم همیشه به تنها چیز و انگار دم دستی ترین چیز گیر میدادم و اونم خودم بودم که من آدم بی عرضه و بدبختی هستم اگه عرضه داشتم که خودمو لاغر میکردم و حالا که این پرده از جلوی چشمام کنار رفته حالا که دارم واقعیت رو می بینم میبینم که نه اتفاقا من خیلی با اراده بودم چون اراده میکردم به نتیجه نمیرسیدم چون آدم با اراده ای بودم چاق موندم چون لاغر شدن اراده نمی‌خواد لاغر شدن اصلا هیچی نمی‌خواد لاغر شدن فقط آگاه شدن رو میخواد، لاغر شدن فقط دست از دست و پای الکی کشیدن میخواد ، لاغر شدن فقط موندن و تماشا کردن میخواد ، لاغر شدن فقط هیچ کاری نکردن میخواد، لاغر شدن فقط آسان بودن رو میخواد ،لاغر شدن فقط باور کردن میخواد ،لاغرشدن فقط دیده شدن میخواد ،لاغر شدن فقط بودن باهاش رو میخواد