علت اضافه وزن کودکان (گام ۱۱۵)

اگر مادری یا قصد بارداری داری، حتماً بارها برایت پیش آمده که نگرانی اضافه وزن کودکان ذهنت را مشغول کرده باشد. «چرا بچه‌ام تپل شده؟»، «آیا این چاقی ارثی است؟»، «چطور می‌توانم جلویش را بگیرم؟» این سؤالات برای خیلی از مادران ایرانی آشناست.

اما خبر خیلی خوب این است که اضافه وزن کودکان اصلاً ارثی نیست و ریشه اصلی آن به نگرش، باورها و عادت‌های مادر از همان دوران بارداری برمی‌گردد.
اگر مادر بتواند کاهش وزن بارداری را به درستی مدیریت کند، نه تنها خودش سالم و متناسب می‌ماند، بلکه فرزندش هم از همان ابتدا از چاقی در امان خواهد بود.

چرا هنوز فکر می‌کنیم اضافه وزن کودکان ارثی است؟

یکی از قوی‌ترین و ریشه‌دارترین باورهای اشتباه ما این است که اگر پدر و مادر چاق باشند، بچه هم ناچار چاق خواهد شد. این فکر آن‌قدر در ذهنمان جا افتاده که وقتی می‌بینیم کودکی اضافه وزن دارد، تقریباً بلافاصله می‌گوییم «خب ارثیه دیگه! پدر و مادرش هم که چاق هستند، عمه و خاله و عموهایش هم همین‌طور، پس طبیعیه.»

اما واقعیت علمی کاملاً متفاوت است و تحقیقات متعدد نشان می‌دهد که ژنتیک تنها نقش کوچکی در اضافه وزن کودکان دارد و عوامل محیطی، نگرش والدین و عادت‌های خانوادگی نقش خیلی بزرگ‌تری بازی می‌کنند.

برای درک بهتر موضوع، بیایید یک مقایسه ساده انجام دهیم. هر چیزی که واقعاً ارثی باشد، مثل رنگ پوست، رنگ چشم یا قد نهایی، در بدو تولد تقریباً ثابت است و نمی‌توان آن را به راحتی تغییر داد.
مثلاً اگر کسی پوست خیلی سفیدی داشته باشد، با رژیم یا ورزش نمی‌تواند پوستش را به طور طبیعی سیاه کند. اما اضافه وزن کودکان این‌طور نیست.
وزن و چاقی یک وضعیت موقتی و کاملاً قابل تغییر است که ما خودمان با افکار، باورها، عادت‌های غذایی و طرز برخوردمان با کودک به وجود می‌آوریم. یعنی دقیقاً همان چیزی که ایجاد کرده‌ایم، خودمان هم می‌توانیم آن را اصلاح کنیم.

من خودم این موضوع را در زندگی واقعی‌ام تجربه کرده‌ام. من سه فرزند دارم. دو فرزند اولم از همان کودکی تا حدود ۷ سالگی کاملاً اضافه وزن داشتند. بدنشان گرد و تپل بود و کاملاً مشخص بود که در مسیر چاقی قرار گرفته‌اند.
اما فرزند سومم که حالا نزدیک ۷ سالش است، از همان روزهای اول کودکی همیشه متناسب، لاغر و خوش‌اندام بوده است.

جالب اینجاست که ژنتیک ما عوض نشده بود! DNA و وراثت خانوادگی همان بود که بود. تفاوت اصلی فقط در یک چیز بود: نگرش من و همسرم، عادت‌های غذایی‌مان در خانه، طرز تلقین ما به کودک و میزان دخالتی که در روند خوردن او داشتیم.

در گذشته وقتی فرزندان اولم غذا می‌خوردند، همیشه اصرار داشتم که بشقابشان را کامل خالی کنند. بیشتر از نیازشان غذا می‌کشیدم، طعم غذا را طبق سلیقه خودم تغییر می‌دادم و نگران بودم که اگر یک وعده غذا نخورند، ضعیف شوند.
اما با فرزند سوم کاملاً متفاوت رفتار کردیم. وقتی سیر می‌شد دیگر اصرار نمی‌کردیم، طعم غذا را تغییر نمی‌دادیم، به او اعتماد می‌کردیم که خودش بداند کی گرسنه است و کی سیر است.
نتیجه این تغییر ساده و اساسی این بود که اضافه وزن کودکان در خانواده ما تکرار نشد.

این تجربه شخصی به من نشان داد که اضافه وزن کودکان بیشتر از آنکه مسئله ژنتیکی باشد، یک مسئله تربیتی و نگرشی است.

ارتباط مستقیم کاهش وزن بارداری با اضافه وزن کودکان

بسیاری از مشکلاتی که مادران ایرانی در دوران بارداری تجربه می‌کنند، ریشه در نگرش‌های قدیمی و باورهای نسل‌به‌نسلی دارد که پایه علمی واقعی ندارند.
در فرهنگ ما متأسفانه هنوز این فکر رایج است که «باید برای دو نفر بخوری»، «هر چی بیشتر بخوری بچه سالم‌تر می‌شود» یا «در بارداری حتماً باید چاق شوی تا زایمان راحت داشته باشی».
این نگرش‌ها باعث شده خیلی از مادران از ماه‌های اول بارداری وزن زیادی بگیرند، تورم بدنشان زیاد شود، فشار خون و دیابت بارداری بگیرند و در ماه‌های آخر تقریباً به مراقبت ویژه و استراحت مطلق درآیند.

در مقابل، وقتی به مادران خارجی نگاه می‌کنیم، تصویر کاملاً متفاوتی می‌بینیم. یک زن باردار در کشورهای غربی یا حتی در بسیاری از کشورهای آسیایی معمولاً اضافه وزن شدید پیدا نمی‌کند.
او همچنان به کار، ورزش سبک، پیاده‌روی و زندگی روزمره‌اش ادامه می‌دهد. بعد از زایمان هم در همان چند ماه اول به راحتی به اندام و وزن قبل از بارداری برمی‌گردد. انرژی‌اش بالاست، روحیه‌اش خوب است و زایمان دوم و سوم برایش مثل زایمان اول طبیعی و آسان است.
تفاوت اصلی دقیقاً در نگرش است؛ آنها بارداری را یک «بیماری» یا «دوره چاقی اجباری» نمی‌بینند، بلکه آن را مرحله‌ای طبیعی از زندگی می‌دانند که باید با حفظ تعادل و تناسب سپری شود.

متأسفانه در ایران شرایط برعکس است. بسیاری از مادران از ماه‌های آخر بارداری تحت مراقبت ویژه قرار می‌گیرند، حرکتشان محدود می‌شود، بعد از زایمان هم با اضافه وزن زیاد، کمر درد، افسردگی پس از زایمان و خستگی شدید روبه‌رو می‌شوند.

این مشکلات نه تنها برای مادر، بلکه برای کودک آینده هم پیامدهایی دارد، چون عادت‌های غذایی ناسالم مادر در دوران بارداری مستقیماً بر تنظیمات متابولیسم و اشتهای کودک تأثیر می‌گذارد و احتمال اضافه وزن کودکان را در سال‌های آینده بالا می‌برد.

دوره لاغری در بارداری دقیقاً برای حل همین مشکل ساخته شده است. هدف اصلی این دوره این است که مادرانی که قصد بارداری دارند یا همین الان باردار هستند، از پایه و اساس افکار و نگرش‌شان را درباره تغذیه، وزن‌گیری، زیبایی بارداری و نقش مادر تغییر دهند.
این دوره به شما کمک می‌کند باورهای غلط قدیمی را کنار بگذارید و با علم روز و تجربیات واقعی جایگزین کنید.

وقتی مادر بتواند کاهش وزن بارداری را به شکل صحیح، سالم و بدون استرس انجام دهد، این تغییر نگرش به طور ناخودآگاه به رفتار روزمره‌اش با کودک منتقل می‌شود.

به عبارت ساده‌تر: مادری که خودش در بارداری تناسب دارد و نگرش درستی پیدا کرده، به طور طبیعی فرزند متناسبی هم خواهد داشت. این چرخه مثبت دقیقاً از اینجا شروع می‌شود.

بزرگ‌ترین خطای مادران: به جای کودک فکر کردن!

یکی از رایج‌ترین اشتباهاتی که باعث اضافه وزن کودکان می‌شود این است که ما مادران به جای فرزندمان فکر می‌کنیم. تصور می‌کنیم کودک نمی‌فهمد کی گرسنه است، کی سیر است یا چه غذایی به او می‌چشد.

مثال واقعی: یکی از مادران دوره می‌گفت پسرش قرار بود با دوستانش به کلوپ بازی کامپیوتری برود و تا ساعت ۳ ظهر بیرون باشد. مادر از شب قبل مضطرب بود که «چی به او بدهم که گرسنه نماند؟» در حالی که خود بچه اصلاً نگران غذا نبود و حتی چیزی نخواسته بود.
این مادر همیشه نان بیشتری دور ساندویچ می‌پیچید تا حتماً بچه سیر شود و همیشه بیشتر از نیاز واقعی غذا در بشقابش می‌کشید.

این رفتارها دقیقاً خطاهای ذهنی مادران چاق هستند. ما به جای اینکه به سیگنال‌های طبیعی بدن کودک توجه کنیم، فقط به دنبال این هستیم که خودمان احساس کنیم «مادر خوبی هستیم» و آرامش پیدا کنیم. نتیجه این فکر نادرست، اضافه وزن کودکان است.

اشتباهات رایجی که باعث چاقی کودکان می‌شوند

• اصرار به تمام کردن بشقاب غذا («همه‌شو بخور تا بزرگ و قوی بشی»)
• تغییر طعم غذای کودک با نمک، ادویه و چاشنی‌های اضافی فقط چون به نظر خودمان بی‌مزه است
• اجبار به خوردن مقدار زیاد شیر، ماهی، تخم‌مرغ و غذاهای «مقوی» بدون توجه به میل واقعی کودک
• بیدار کردن نوزاد در نیمه‌شب برای شیر دادن فقط به خاطر «دکتر گفته»
• ترس دائمی از اینکه «اگر غذا نخورد ضعیف و بیمار می‌شود»

تحقیقات علمی منتشر شده در مجله علمی معتبر (International Journal of Obesity) کاملاً تأیید می‌کنند که نگرش والدین در شکل‌گیری وزن کودک بسیار قوی‌تر از عامل ژنتیک عمل می‌کند. کودکانی که اجازه پیدا می‌کنند به حس گرسنگی و سیری خودشان گوش دهند، به طور طبیعی وزن سالم‌تری دارند.

چگونه نگرش خود را تغییر دهیم و از اضافه وزن کودکان جلوگیری کنیم؟

خوشبختانه تغییر نگرش خیلی سخت نیست. کافی است چند اصل ساده را رعایت کنیم:

• به کودک اعتماد کنیم و بگذاریم خودش سیگنال‌های بدنش را مدیریت کند
• عادت‌ها و سلیقه غذایی خودمان را به او تحمیل نکنیم
• به جای نگرانی فقط از غذا، به تمام نیازهای کودک (بازی، استراحت، تنفس و …) توجه کنیم
• وقتی کودک سیر شد، دیگر اصرار نکنیم که «یه لقمه دیگر هم بخور»
• خودمان الگوی تناسب باشیم، نه الگوی پرخوری

من و همسرم در این سال‌ها خیلی تلاش کردیم که علایق غذایی خودمان را به کودکان‌مان منتقل نکنیم. نتیجه عالی بوده. دخترم (آیدا) کاملاً به صورت طبیعی و بدون فشار متناسب است.

بسیاری از مادرانی که دوره ورود به سرزمین لاغرها را گذرانده‌اند، برایم نوشته‌اند که فرزندان‌شان بدون اینکه خودشان دوره ببینند، سریع‌تر لاغر شدند. دلیلش این بود که مادر نگرشش تغییر کرده بود و دیگر رفتارهای سابق را تکرار نمی‌کرد. کودک به تنظیمات طبیعی و اولیه بدنش بازگشته بود.

زمان اقدام همین حالا است

دوست عزیز، اگر نگران اضافه وزن کودکان هستی، بهترین هدیه‌ای که می‌توانی به خودت و فرزند آینده‌ات بدهی این است که از امروز نگرشت را عوض کنی. دوره لاغری در بارداری دقیقاً برای مادرانی مثل تو ساخته شده که می‌خواهند هم کاهش وزن بارداری موفق داشته باشند، هم فرزندی سالم و بدون مشکل اضافه وزن بزرگ کنند.

همچنین اگر نگران اضافه وزن فرزندان خود هستی استفاده از دوره ورود به سرزمین لاغرها را به شما پیشنهاد می کنم، زمانی که نگرش‌ها و افکار چاقی ذهن خود را تغییر دهید، اضافه وزن کودکانتان به شکل خودبخودی کاهش خواهد یافت.

اگر آماده‌ای که نگرانی‌ات درباره اضافه وزن کودکان را برای همیشه حل کنی و نسلی متناسب و سالم تحویل جامعه بدهی، همین امروز دوره لاغری در بارداری را تهیه کن.
تغییر از مادر شروع می‌شود. تو می‌توانی مادری باشی که هم خودش سالم و شاد است و هم فرزندش از همان کودکی تناسب اندام دارد.

ان‌شاءالله شاهد جامعه‌ای از کودکان ایرانی باشیم که هیچ‌کدام با اضافه وزن کودکان درگیر نباشند.

افزودن به لیست علاقمندی‌هادریافت اعلان دیدگاه‌ جدید