رهایی از چاقی با ذهن، قصه‌ای که از تو شروع میشه (گام ۲)

تحقیق:

سوال:

چرا وقتی دید منفیم رو به غذاها رو مثبت کردم، ازشون نترسیدم و به فوایدشون توجه کردم، اشتهام کم شد؟ چرا وقتی دید بدی داشتم و میترسیدم ازشون پرخور شدم؟ چه اتفاقی تو مغزم افتاد؟

جواب:

وقتی نگرش (mindset) شما به غذا مثبت می‌شود — یعنی از ترس فاصله می‌گیرید، به فوایدش توجه می‌کنید و غذا را به عنوان چیزی مفید و ضروری می‌بینید — اشتهایتان تنظیم می‌شود و کمتر می‌شود. اما وقتی نگرش منفی است — ترس از غذا (مثل ترس از چاقی یا آسیب)، دید بد (مثل “این غذا دشمن منه”) — پرخوری اتفاق می‌افته. این پدیده در روانشناسی خوردن (psychology of eating) توضیح داده می‌شه و ریشه در تغییرات مغزی داره. حالا بیایم گام‌به‌گام بررسی کنیم چی اتفاق می‌افته و چرا شکست می‌خورید:

۱. نگرش منفی و ترس: چرا پرخوری اتفاق می‌افته؟

وقتی غذا رو به عنوان چیزی “بد” یا “ترسناک” می‌بینید (مثل ترس از کالری بالا یا آسیب به بدن)، مغزتون وارد حالت “تهدید” می‌شه. این باعث فعال شدن سیستم‌های زیر می‌شه:

• استرس و هورمون‌ها: هورمون کورتیزول (هورمون استرس) بالا می‌ره. کورتیزول اشتها رو افزایش می‌ده، مخصوصاً میل به غذاهای شیرین و پرچرب (comfort food) که حس موقت آرامش می‌دن. این پرخوری احساسی (emotional eating) نامیده می‌شه و مغز رو در چرخه‌ای می‌ندازه که غذا رو به عنوان “راه فرار از ترس” می‌بینه.
• مسیر پاداش مغز (Reward Pathway): ترس باعث می‌شه مغز غذا رو به عنوان “پاداش” برای کاهش اضطراب ببینه. ناحیه‌ای مثل نوکلئوس اکومبنس (مرکز پاداش) فعال می‌شه و دوپامین (هورمون لذت) ترشح می‌کنه، اما این لذت موقت است و بعد حس گناه یا ترس بیشتر می‌شه → چرخه پرخوری تکرار می‌شه.
• کنترل شناختی ضعیف: ترس قشر پیش‌پیشانی (مسئول تصمیم‌گیری و کنترل) رو ضعیف می‌کنه. پس نمی‌تونید جلوی پرخوری رو بگیرید و غذا تبدیل به “راه حل سریع” برای حس بد می‌شه. نتیجه: پرخوری و چرخه منفی (overeating loop) که وزن رو افزایش می‌ده و حس بد رو بدتر می‌کنه.

۲. نگرش مثبت: چرا اشتها کم و تنظیم می‌شه؟

وقتی دیدتون رو مثبت می‌کنید — ترس رو کنار می‌ذارید و به فواید غذا (انرژی، ویتامین‌ها، لذت سالم) توجه می‌کنید — مغز وارد حالت “تعادل” می‌شه:

• کاهش استرس و کورتیزول: بدون ترس، کورتیزول پایین می‌آد و هورمون لپتین (سیری) و گرلین (گرسنگی) متعادل می‌شن. مغز غذا رو به عنوان “سوخت مفید” می‌بینه، نه دشمن، پس اشتها طبیعی و کنترل‌شده می‌شه.
• مسیر پاداش سالم: توجه به فواید، دوپامین رو از طریق “لذت آگاهانه” (mindful eating) ترشح می‌کنه، نه پرخوری احساسی. این باعث می‌شه کمتر غذا بخورید چون مغز سیگنال سیری رو بهتر دریافت می‌کنه.
• کنترل شناختی قوی‌تر: نگرش مثبت قشر پیش‌پیشانی رو تقویت می‌کنه و کنترل اشتها رو بهتر می‌کنه. شما آگاهانه می‌خورید (به فواید توجه می‌کنید)، پس کمتر می‌خورید و تنظیم می‌شید.

چجوری اشنا شدی؟

من یادمه داشتم رو قدرت ذهن مطالعه میکردم و یکمی که به درک رسیدم با خود گفتن حالا که ذهن همه چیزه چرا در لاغری تاثیر نداشته باشه؟ هیچی نمیدونستم فقط احساس میکردم حتما باید ربط داشته باشه. اصلا حتی هیچ وقت به این یکبار هم توجه نکرده بودم که چرا فلانی زیاد میخوره اما لاغره. یعنی در همین نابینایی مطلق فقط یه شک کوچولو اونم نشات گرفته از قدرت ذهن ایجاد شد نه دیدن ایجور افراد. 

خلاصه اینکه خیلی سریع به سمت شما هدایت شدم. از طریق یه کامنت تو سایت دیگه. 

عکس های کودکی رو که نگاه میکنم تا حدود 4 سالگی تپل بودن اضافه وزن داشتم. اما حدود 6 سالگی کاملا متناسب بودم. بعد دیگه از کی اضافه وزن شروع شد یادم نیست. اینارو هم از رو عکسا فهمیدم یعنی طوری که جا خوردم ازینکه متناسب بودم یه روزایی. فکر می کردم از اول اضافه وزن داشتم. 

اما حرفای مامان و اطرافیانمو خوب یادمه از همون اول بچگی چون احساساتمو درگیر میکرد قشنگ یادم مونده. شدید مامانم سر لباس پوشیدن هر چیز کوچیکی چاقی رو یاداوری میکرد.میگفت ماشاله! باز چاق تر شدی1 یا بین دوستان تپل تری! اینا رو با خنده میگفت اما هر چی گذشت بیشتر شبیه سرزنش شد. با این حساب حالا که به درک رسیدم همین فکر ها سبب شده چاق بشم، می بینم از همون ابتدا ذهنم درگیر این فکرا بوده و بسیاااااار فراوان هر لحظه میشنیدم. 

یعنی اینطور نبوده که ببینم کم حرف میشنیدم اما نمیدونم چرا چاق شدم حتی حجم اون حرفا خیلی کمتر از میزان چاقیم شده. بنابراین ازین لحاظ مطمئن تر شدم که افکار دلیل چاقیم بوده نه خوراکی ها و تحرک نداشتن.

در مورد فرمان های مغزی که به رفتار جهت میدن رو کاملا موافقم.

به رفتارم نگاه می کنم: 

موقعی که تو ذهنم با دیدن نتیجه ی ادما یا فقط مطرح شدن یه روش لاغری توی جمع دوستانه توجیح شده بودم یا انگیزه گرفته بودم(حتی برای کوتاه مدت ) میدیدم که چجور رفتارم عوض میشد(با ایجاد تصاویر نقطه ی نهایی در ذهنم موقعیکه حرفای بقیه رو میشنیدم یعنی اول ایجاد فکر). یعنی منی که همیشه صبح ها از خواب لذت میبرم اما چطور بعد شنیدم اون حرفا بدون دو دو تا چهارتا کردن بدون کلنجار رفتن که فردا صبح برم پیاده روی یا نه خودبخود بیدار میشدم و تو مدت کوتاه حاضر میشدم. این لحظات طوری سریع طی میشد که یادم نمیموند چظور خودمو میرسوندم بیرون. 

اینا بهم ثابت می کنه ذهنه که به رفتارم جهت میده. ذهنه که باعث میشه مقاومت کنم برای کاری یا نه. ناخوداگاه انجامش بدم یا با زور. 

در مورد انجام تمرین های تناسب فکری هم همینطوره. در مورد گوش کردن فایل ها هم از یک جایی به بعد که تو این فضا موندگار شدم دیگه احساس می کنم افتادم رو دور و نیازی به کلنجار رفتن با خودم یا تقلا کردن برای تعهد داشتن روزانه نیست. ناخوداگاه میبینم ساعت ها شده نشستم پشت لپ تاپ و فایل گوش می کنم تایپ می کنم. با اینکه کلی کار در زمینه های دیگه دارم اما بهانه هام برای کمتر زمان گذاشتن کمتر شده. باخودم می گم عوضش مدیریت زمانمو بهتر می کنم ارزششو داره. 

اینم از قدرت ذهن در جهت دهی رفتار که شما فرمودین….

این نکته رو هم برام داشت که تو مسیر رفتارم رو زیاد چک نکنم یعنی فقط رو ذهنم کار کنم و ازادش بذارم تا خودش به وقتش دستور بده و رفتار هامو تغییر بده. قطعا رفتار های جدیدی که پیدا خواهم کرد کاملا درسته. درگیر شدن با نوع رفتارم انگار میشه درگیر شدن با عوامل بیرونی مثل نوع غذاها.

در مورد محدودیت هایی که چاقی ایجاد کرده صحبت کردین. 

یه لحظه با خودم گفتن ای بابا تمام این محدودیت هایی که استاد میگه در مورد من صدق می کنه بخاطر چاقی بوده؟ اره که بوده ولی اینقدر اهسته اهسته محدودم کرده که حواسم نبوده. پس چرا باید چاقی رو تحمل کنم؟ چرا باید مصمم نباشم برای لاغری؟ روش درستشم پیدا کردم که! 

چاق تر شدن و درد پا و مفاصل در اینده بکنار، همین الان کلی بلاسرم اورده با همین محدود کردنام و عذاب روحی. چرا باید نگهش دارم؟

اینجوری برای خودم یاداوری می کنم که مصمم تر ادامه بدم.

نکته : مغز بر اساس شنیدن و دیدن شکل میگیره. این یک حقیقته. پس برای تغییر شکل دادنش باید بشنوم و ببینم. واقعا خنده داره با محدود کردن خوراکی ها و ورزش بخوام برنامه ریزیش رو تغییر بدم. واقعا محاله و خنده دار. 

راست میگین استاد هیچ کس موقع رژیم گرفتن حس خوبی نداره.

با اینکه اعتقاد داشتم راهش همینه و با حس خوب و اطمینانی که فروشنده بهم داده بود شروعش میکردم اما بعد از یه مدت کوتاه برای نگه داشتن اون حس خوب هم ترس برم میداشت و باز مجبور بودم افکار چاق کننده رو مرور کنم تا حس خوبه بمونه! خیلی خنده داره! نمیخوام سختش کنم یعنی برای اینکه اون روش رو متعهدانه و دقیق انجامش بدم یا خوداگاه یا ناخوداگاه یاداوری میکردم اگه بذارم کنار چاق میشم هدر میره یا هر چی. یعنی حتی اگه میدیدم شل شدم میگفتم دختر یادت نره که چاق میشی. این یعنی در اون مسیر هم با اینکه باید حالم خوب باشه چون دارم اقدام میکنم دیگه اما بازم ترس چاقی داشتم.

در یک کلام برای نگه داشتن حس خوب از حس بد دادن استفاده کردن!